مشاوره رایگان در تلگرام از طریق شماره 09336970213

فیزیوتراپی چقدر در کاهش کمردرد موثر است؟

می گویند 97 درصد افراد در طول زندگی حداقل یکبار کمر درد را تجربه می کنند. بسیاری از این دردها معمولا” بدون مراجعه به پزشک بهبود می یابند. اما بعضی دردها هم هستند که صاحبانشان را تا مدت ها آزار می دهند. کمردرد معمولا” به خاطر قرار گرفتن بدن در وضعیت نامناسب ایجاد می شود با این وجود کمر درد می تواند نشانه ای از آسیب مفاصل، رباط ها یا دیسک غضروف بین مهره ای هم باشد که در بسیاری از موارد به خاطر اتفاقاتی مثل بلند کردن اجسام سنگین رخ می دهد.

788untitled

امروزه بر حسب نوع کمر درد افراد ، روش های خاصی برای درمان آنها وجود دارد. از جمله این روش ها می توان به اقدامات توان بخشی از جمله فیزیوتراپی اشاره کرد. فیزیوتراپی کمردرد به مجموع اقداماتی گفته می شود که بصورت فیزیکی و نه به صورت جراحی و شیمیایی اختلالات ایجاد شده را تعدیل ، پیشگیری و درمان می کند. آنچه امروزه در درمان های فیزیوتراپی به آن توجه می شود بحث حرکت درمانی و ورزش درمانی است. فیزیوتراپی در واقع به اصلاح حرکات زندگی روزمره می پردازد و این که ما حرکاتمان را چگونه تنظیم کنیم تا مثلا” فشار کمتری به ستون فقراتمان وارد شود.

در رابطه با علل مختلف ایجاد کمر درد و راه های پیشگیری و درمان آن با دکتر مصطفی نجاتیان، فیزیکال تراپیست و فلوشیپ توان بخشی قلبی گفت و گویی انجام داده ایم که می خوانید.

علت

کمر انسان شامل ساختار پیچیده ای از عضلات، رباط ها، تاندون ها، دیسک ها و استخوان ها می شود. قسمت های ستون فقرات با بالشتک های غضروفی شکل محافظت می شود. هر گونه مشکل در یکی از این اجزا می تواند منجر به کمر درد شود. در بعضی از موارد کمر درد، علت کمر درد هیچ گاه مشخص نمی شود. علت های اصلی کمر درد از قرار زیر است:

  • کشیدگی عضلات
  • کشیدگی رباط ها
  • بلند کردن نادرست شی
  • بلند کردن جسم بیش از حد سنگین
  • نتیجه یک حرکت ناگهانی و ناشیانه
  • اسپاسم عضلانی
  • آیا اصلا” کمر درد به خودی خود یک بیماری است یا باید آن را علامت یک بیماری دیگر به حساب آورد ؟

– کمر درد به تنهایی یک بیماری نیست یک سری از اختلالات و بیماری ها می توانند علایمی را ایجاد کنند که کمر درد نیز می تواند یکی از آنها باشد. کمر درد یک نشانه است یعنی مجموعه ای از عوامل سبب ایجاد آن می شوند. عوامل متعددی باعث کمر درد می شوند مثل عوامل مادرزادی، عوامل عفونی، عوامل روماتیسمی، عوامل روحی و روانی. هر کدام از اینها در سنین خاصی خودشان را نشان می دهند. مثلا” اسپینابیفیدا که یک نقص مادرزادی در ستون مهره هاست، ممکن است ، در دهه سوم زندگی خودش را نشان بدهد. در این حالت فرد ممکن است با یک کمر درد به ما مراجعه کند و با یک عکس رادیولوژی وجود نقص در مهره مشخص شود.

  • یعنی عوامل مادرزادی بیشتر در سنین بالا خودشان را نشان   می دهند؟

– نه، همیشه این طور نیست ، اما بعضی اختلالات این طورند. مثلا” انحراف ستون فقرات که به نوعی زمینه مادرزادی دارد، علائمش در سنین نوجوانی به صورت خفیف بروز می کند. ولی فقط عوامل مادرزادی نیستند. عوامل عفونی مثل سل نیز می توانند سبب تغییر مهره شوند. حتی آبسه های عفونی در منطقه ستون فقرات ایجاد درد می کند. گاهی تومورهای ستون فقرات نیز در سنین بالا یا پایین دیده می شوند. ولی به هر حال آنچه از تمامی این عوامل شایع تر است و مردم بیشتر درگیر آن هستند، کمر دردهای ناشی از عوامل فیزیکی است.

گاهی مشکل مربوط به عضلات است، گاهی به مهره مربوط می شود، گاهی نیز در ارتباط با مفاصل ناحیه مهره و دیسک است که تشخیص تمام اینها با پزشک است. گاهی هم هیچ کدام از این عوامل وجود ندارد اما در سیستم کلی عضلانی و یا مفصلی در ستون فقرات بالانس وجود ندارد و این خودش می تواند عامل درد در ناحیه کمر باشد.

  • از میان این عوامل فیزیکی، کدام از همه شایع تر است؟

– اسپاسم عضلات از میان این عوامل شیوع بیشتری دارد. در این موارد به علت این که عضلات بالانس نیستند و بر روی آنها فشار وارد می شود، این عضلات به صورت یک طرفه یا دو طرفه دچار گرفتگی شدید می شوند . گاهی اوقات هم ضعف عضلات وجود دارد یعنی عضلاتی که باید ستون فقرات را دربر گیرند آنقدر قوی نیستند که بتوانند مهره را محکم نگه دارند و برای همین ما در طی فعالیت های روزمره درد داریم .

  • یکی از مسائلی که مبتلایان به کمردرد، نگرانش هستند، دیسک کمر است . اختلالات دیسک، واقعا” خطرناکند؟

-متاسفانه کمردردهای ناشی از اختلالات دیسک به علت افزایش زندگی شهرنشینی و کم تحرکی رو به افزایش است. پشت میزنشینی و کم تحرکی بیش از حد روی سیستم اسکلتی تاثیر می گذارد و آن را از حالت تعادل خارج می کند.

این مساله در دراز مدت می تواند موجب آرتروز و فرسودگی ستون فقرات و مهره ها شود. این دردها گاهی به صورت حاد و گاهی به صورت مزمن می توانند سالیان دراز به همراه فرد باشند. اما دیسک بین مهره ای زمانی بیرون می زند که فشار بیش از حدی به آن بیاید. فشارهای نرمال باعث بیرون زدگی دیسک نمی شوند.

دیسک بین مهره ها مثل یک واشر عمل می کند و فشارها را جذب می کند تا به مهره ها فشار بیش از حد نیابد. اگر این فشار بیش از حد باشد دیسک بیرون می زند. در این حالت دیسک یا به سمت کانال نخاع می آید و یا به سمت ریشه های عصب، اگر به سمت کانال نخاع بیاید علائمی مثل گزگز، مورمور، خواب رفتگی ، ضعف اندام و خستگی زودرس ایجاد کرده و فرد را در فعالیت های روزمره اش محدود می کند. اما اگر به طرف ریشه عصب بیاید علامت آن بیشتر درد است.فرد دیگر احساس بی حسی و کرختی نمی کند و به همراه درد التهاب را نیز تجدید می کند که این دردها به صورت انتشاری تا ناحیه لگن، باسن و حتی نوک انگشتان نیز می آید.

  • حالا برویم سراغ بحث اصلی، چطور می شود یک دیسک بیرون زده را به وسیله فیزیوتراپی درمان کرد ؟

– در ابتدا باید فشار وارد شده به ستون فقرات را کاهش داد، یعنی فشاری که از دو طرف به دیسک وارد شده و باعث بیرون زدگی آن شده است. اگر ما بتوانیم کاری بکنیم که دیسک تا حدی به جای اولش برگردد که فشار از کانال نخاعی برداشته شود ، علائم بیمار (گزگز ،مورمور و … ) کاملا” از بین می رود بنابراین با این روش ما می توانیم دیسک بیرون زده را به جای اولش هدایت کنیم.

  • و این کار با چه مکانیسمی انجام می شود؟

– در واقع ما فضای بین دو مهره را افزایش می دهیم که این کار توسط دستگاه مخصوصی انجام می شود. وقتی این فضا افزایش یافت، فشار در آن منطقه کم می شود. معمولا” این کار در کلینیک بین 20 تا 30 جلسه طول می کشد، منتهی این قسمت اول درمان است ما باید ببینیم چرا چنین فشاری به دیسک آمده و باعث بیرون زدگی این است که عضلاتی که باید مسئولیت حمایت ستون فقرات را داشته باشند درست عمل نکرده اند. بنابراین عضلات آن منطقه باید تقویت و بالانس شوند. این کار با حرکت درمانی در راستای کار با دستگاه صورت می گیرد. یعنی به بیمار حرکات خاصی آموزش داده می شود، البته این حرکات بر حسب بیمار متفاوتند. در حین ایجاد فضا برای دیسک، عضلات اطراف منطقه نیز تقویت می شوند.

  • در کنار این اقدامات اصلاح روش زندگی تا چه حد در درمان کمر درد تاثیر دارد؟

– مسلما” درمان بیرون زدگی دیسک به همین جا ختم نمی شود و فرد باید روش زندگی اش را نیز اصلاح کند. چه در محیط زندگی شخصی و چه در محیط شغلی تمام حرکات روزمره باید اصلاح شوند. استفاده اضافه از کمر عضله را خسته می کند و این عضله خسته با یک حرکت کوچک دیسک را مستعد پارگی می کند. پس اصلاح حرکات روزمره که شاید از نظر خیلی از ما عادی تلقی شوند اهمیت فراوانی دارد.

  • درمورد آب درمانی و تاثیر آن بر درمان دردهای کمر هم توضیح می دهید؟

– منظور از آب درمانی این است که فرد تمرینات خاصی رادر آب انجام می دهد که در خشکی قادر به انجام آنها نیست. خاصیت آب این است که وقتی جسمی را داخل آن می گذاریم آن جسم به اندازه حجم آب کم وزن می شود. مردی که 70 کیلو گرم وزن دارد وقتی داخل آب می رود وزنش 30 تا 40 کیلوگرم کم می شود. بنابراین فرد می تواند با این تعلیق ایجاد شده حرکاتی را انجام دهد که هیچگاه در خارج از آب نمی تواند آنها را اجرا کند.

همچنین ما در آب از خاصیت غوطه وری نیز استفاده می کنیم. یعنی هم در حالت افقی و هم عمودی حرکاتی را به بیمار آموزش می دهیم به این صورت که یک سری از حرکات تخصصی برای کسانی که دچار اسپاسم عضلات در ناحیه کمر و دیسک هستند و جود دارد. در این حالت بیمار در حالت عمودی در آب عوطه ور شده و وزنه هایی بین 2 تا 4 کیلوگرم به پای بیمار آویزان می شود. این وزنه ها کششی را در ناحیه ستون فقرات ایجاد می کنند. در این حالت حرکات دیگری به بیمار داده می شود و فشار از ناحیه دیسک به تدریج کاهش می یابد.

  • عوامل روانی از قبیل استرس هم در ایجاد کمردرد موثرند؟

– عضلات انسان متاثر از مغز وسیستم عصبی است، از غدد مختلف بدن از جمله غدد فوق کلیوی ماده ای بنام آدرنالین ترشح می شود. ترشح آدرنالین البته به عواملی روانی است و کار این ماده تحریک عصب سمپاتیک است . تحریک عصب سمپاتیک نیز به نوبه خود منجر به تنگی عروق و اسپاسم و انقباض عضلات شده و ایجاد کمر درد می کند.

  • این انقباض فقط محدود به عضلات کمر می شود؟

– خیر، معمولا” این انقباض در تمام عضلات بدن ایجاد می شود، ولی از آنجا که در طول فعالیت های روزمره ما حرکات ورزشی اختصاصی برای کمر نداریم، عضلات کمر نیز برای این اسپاسم ها مستعدتر هستند چون به تدریج ضعیف می شوند. خیلی ازافراد در طول روز مرتب پیاده روی می کنند ولی عضلات کمرشان قوی نیست و پیاده روی نیز آنها را تقویت نمی کند. به علاوه عضلات کمر در رابطه مستقیم با عضلات ناحیه شکم نیز هستند. یعنی افرادی که چاقند یا شکم بزرگ دارند، هر روز فشار مستمری را بر روی عضلات کمر وارد می آورند. بنابراین این افراد در حالت عصبی با احتمال بیشتری نسبت به دیگران دچار کمر درد می شوند چون کمر بار اضافی ناشی از بزرگی شکم را در طول روز به عهده می گیرد.

  • به افرادی که با مشکل دیسک یا اسپاسم عضلات تحت درمان فیزیوتراپی قرار گرفته اند چه توصیه هایی می کنید؟

– این توصیه ها بسته به اینکه فرد دچار چه مشکلی بوده متفاوتند. ولی توصیه کلی این است که هر کسی در هر شغلی با فیزیوتراپ خود راجع به فعالیت های روزمره اش صحبت کند و از او بپرسد روی چه صندلی بنشینیم، چطور بنشینیم، چقدر بنشینیم، برای خوابیدن، ایستادن ، ورزش کردن و … نیز باید این سئوالات پرسیده شوند تا فرد دوباره دچار مشکل نشود چون جا انداختن دیسک بیرون زده و رفع اسپاسم عضلات به معنی عدم بازگشت مجدد آنها نیست

نقـش فیـزیـوتـر اپـی در درمان فـتق دیسک کمـر
فتق دیسک مهره در ناحیه گردن و کمر بسیار شایع است. علت شیوع در این 2 ناحیه نسبت ضخامت دیسک به ارتفاع مهره است.
لیگامان‌های طولی خلفی بلند هم وقتی به کمر می‌رسند ضخامتشان کم می‌شود. پارگی دیسک زمانی رخ می‌دهد که به طرف جلو یا چپ و راست خم شده‌ایم. در این هنگام گودی کمر کم می‌شود و بالطبع مهره‌ها آسیب‌پذیرتر هم می‌شوند. اگر دیسک به صورت فتق باشد درمان چندان مشکل نیست ولی وقتی یک تکه از دیسک کنده شود و داخل کانال بیفتد، ممکن است درمان جراحی نیز لازم باشد.
در فتق دیسک کمر عضلات کمری به اسپاسم فرو می‌روند و گودی کمر کمتر و تقریبا صاف می‌شود پس فیزیوتراپ باید تلاش کند تا اسپاسم عضلات را از بین ببرد. بیمار را به صورت طاق‌باز و روی شکم خوابانده و دست‌ها را در پهلو قرار می‌دهیم و به بیمار می‌گوییم نفس عمیق بکشد و نفس را در سینه نگه دارد و بعد آهسته نفس را از دهان بیرون دهد. با این تنفس عمیق و آرام شکم حرکت می‌کند و عضلاتی که باعث سفتی ناحیه کمر شده بودند بدون اینکه روی کمر فشار وارد آید شل می‌شوند.
به این ترتیب عضلات ناحیه کمر را به‌طور غیرمستقیم آزاد می‌کنیم. (معمولا با یک جلسه فیزیوتراپی مشکل بیمار حل می‌شود) در مرحله دوم به بیمار می‌گوییم در همان حالت خوابیده آرنج را خم کند و کف دست‌ها را روی زمین قرار داده، سپس به اندازه بازو بلند شود و تاکید می‌کنیم که عضلات لگن و ستون‌فقرات را وارد انقباض نکند و از 1001 تا 1010 بشمارد.
در مرحله بعد از بیمار می‌خواهیم کف دست‌ها را روی زمین قرار دهد و بنشیند تا گودی کمر را به 30 درجه برساند. این کار را باید به طور مرتب انجام دهند. همان‌طور که می‌دانیم فتق دیسک‌کمر جانبی پشتی است و با فیزیوتراپی فتق را به طرف جلو می‌فرستیم. این اعمال کاملا بی‌خطر هستند. 70 تا 80 درصد کمردردها به راحتی درمان می‌شوند و نیازی به عمل جراحی ندارند.
اگر فتق دیسک کمر درمان نشود به درد مزمن تبدیل می‌شود. در نوع مزمن، بیمار دچار مشکلات روحی‌روانی نیز می‌شود و آستانه درد بیمار آنقدر پایین می‌آید که حتما نیاز به داروهای آرام‌بخش و خواب پیدا می‌کند. تمرین‌های درست فیزیوتراپ وقتی است که درد به تدریج کم شده و به طرف مرکز حرکت کند یعنی اگر درد بیمار در ناحیه پاست به زانو و سپس به کمر برسد. وخیم‌ترین وضعیت در تمرین‌های نادرست وقتی است که کمر بهبودیافته و درد پا شروع شود.
اگر درد بیمار بیش از 3 ماه طول بکشد یعنی مزمن شده است و درمان هم به مراتب سخت‌تر می‌شود. متاسفانه بعد از 3 ماه عضلات آتروفی شده و شاهد تغییر فرم در پا خواهیم بود
از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت (اطلاعات  عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت  و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)