مشاوره رایگان در تلگرام از طریق شماره 09336970213

مرکز آموزش بیمار

5

آبا, 1393

درمان خشکی دهان

By: | Tags: | Comments: 0

 در نتیجه ترشح نشدن بزاق، خشکی دهان به وجود می آید که دلایل زیادی می تواند داشته باشد. مقاله ی حاضر به علت ها و دلایل این مشکل می پردازد و در نهایت به درمان هایی مفید خواهد پرداخت که به راحتی می تواند در دسترس همه قرار گیرد.

خشکی دهان چیست؟

خشکی دهان که از نظر کلینیکی به عنوان گزروستومی شناخته می­شود در نتیجه کاهش در ترشح بزاق نسبت به شرایط عادی ایجاد می­شود که می­تواند بطور جدی بر کیفیت زندگی فرد مبتلا تاثیر گذارد.

با افزایش سن احتمال ابتلا به بیماری خشکی دهان بیشتر می­شود. در این رابطه پیش­بینی می­شود 20% افراد بزرگسال ممکن است به خاطر تاثیرات ناشی از خشکی دهان دچار مشکل شوند، در حالی که این نسبت بین افراد بالاتر از 60 سال 50 تا 60 درصد است. احتمال ایجاد این مشکل در بین خانم­ها بیشتر از آقایان است. خشکی دهان طولانی­ مدت معمولاً می­تواند مشکلات جدی در سلامت دهان ایجاد کند و اغلب باعث از دست دادن دندان شود که در عمل می­تواند بر زندگی عمومی فرد مبتلا تاثیر جدی داشته باشد.

خشکی دهان موقت را می­توان به تشویش، استرس، فقر ویتامین یا سیگار کشیدن نسبت داد. اما رایج­ترین دلیل خشکی دهان استفاده از 500 داروی خاص است که خشکی دهان از عوارض جانبی استفاده از این داروها می­ باشد.

علت­های ایجاد خشکی دهان مزمن یا غیر قابل برگشت می­تواند شامل رادیوتراپی، جراحی سر و گردن، دیابت، سندروم شوگرن، لوپوس، آرتریت روماتوئید، بیماری رینود، بیماری اسکلرودرمی و پارکینسون و مواردی از سیروز صفراوی باشد.

اهمیت ترشح بزاق در دهان

اهمیت اصلی ترشح بزاق و نقش حفاظتی آن در دهان، به خصوص در جایی که خشکی دهان یک مشکل ثانویه است، اغلب مورد چشم­پوشی و بی­توجهی قرار می­گیرد. جدا از نقش واضح بزاق در صیقل دادن و شستشوی دهان، بزاق یک مکانیزم دفاعی در بدن است که در برابر جلوگیری از ایجاد عفونت از طریق دهان تاثیر گذار بوده و نقش جدی و با اهمیت در حفاظت دندان و بافت­های دهان از ابتلا به بیماری دارد.

بزاق یک مایع پیچیده است و در حقیقت 99% آن از آب و 1% آن از آنزیم تشکیل شده که بر مکانیزم­های هضم غذا، مزه کردن غذا و نیز صحبت کردن تاثیر دارد. علاوه بر این، آنزیم­های اصلی بزاق می­توانند یک مکانیزم حفاظتی ایجاد کنند که از طریق آن فعالیت باکتری­های میکروسکپی مضر در دهان کنترل می­شود. این آنزیم­ها مسئول کنترل شرایط در دهان، محافظت از سلامت دهان و لثه و نیز حفظ راحتی فرد هستند.

بنابراین زمانی که ترشح بزاق کاهش پیدا می­کند، فقدان نقش حفاظتی بزاق در دهان می­تواند منجر به پیدایش مشکلات و مسائل جدی در ارتباط با سلامت دهان شود و مشکلات و ناراحتی­های خاص برای فرد به همراه داشته باشد.

عواملی که باعث خشکی دهان می شوند

دلایل ایجاد خشکی دهان عبارتند از:

  • عوارض جانبی استفاده از برخی داروها. خشکی دهان یکی از عوارض جانبی معمول برای بسیاری از داروهای تجویز شده توسط پزشک و داروهایی است که به صورت خودسرانه مصرف می­شود. برای مثال از این داروها می­توان از داروهای رایج برای درمان افسردگی، تشویش، درد، آلرژی، سرماخوردگی (آنتی هیستامین و داروهای خلط آور)، داروهای درمان چاقی، جوش صورت، داروی بیماری صرع، فشار خون و ادرار، اسهال، ناهنجاری­های روانی، بی اختیاری ادرار، تنگی نفس (برخی از انواع برونشیت)، و داروی بیماری پارکینسون نام برد. خشکی دهان همچنین می­تواند از عوارض جانبی داروهای سست کننده عضلات و مسکن­ها باشد.
  • عوارض جانبی برخی بیماری­ها و عفونت­ها. بیماری­های خاص همچون سندروم شوگرن، ایدز، بیماری آلزایمر، دیابت، کم­خونی، فیبروز کیستیک، آرتریت روماتوئید، فشار خون، بیماری پارکینسون، سکته و اوریون دارای عوارض جانبی هستند که می­توانند باعث خشکی دهان شوند.
  • عوارض جانبی برخی درمان­های خاص. آسیب به غدد بزاقی، یعنی غده­هایی که عمل ترشح بزاق را انجام می­دهند می­تواند باعث کاهش بزاق ترشح شده در دهان شود. برای مثال، آسیب ناشی از رادیوتراپی سر و گردن و شیمی­ درمانی بیماران سرطانی از عواملی است که می­تواند این آسیب را ایجاد کند.
  • آسیب اعصاب. خشکی دهان می­تواند در نتیجه ایجاد آسیب برای اعصاب ناحیه سر و گردن به خاطر صدمه یا انجام عمل جراحی مشاهده شود.
  • کم شدن آب بدن. شرایطی همچون تب، تعرق زیاد، استفراغ، اسهال، خون­ریزی، و سوختگی که باعث کم شدن آب بدن می­شوند، می­توانند باعث خشکی دهان شوند.
  • عمل جراحی خارج کردن غدد بزاقی.
  • نوع و سبک زندگی. سیگار کشیدن یا جویدن تنباکو می­تواند بر حجم بزاق ترشح شده تاثیر گذارد و خشکی دهان را تشدید کند. تنفس کردن زیاد با دهان باز نیز می­تواند نتایج مشابه برای فرد به همراه داشته باشد.

علایم و نشانه ها

علائم عمومی خشکی دهان عبارتند از:

  • وجود احساس چسبندگی یا خشکی در دهان
  • تشنگی مکرر
  • زخم در دهان؛ وجود جراحت یا ترک خوردگی در پوست گوشه­ دهان، لب­های ترک خورده
  • احساس خشکی در گلو
  • احساس گرمی یا سوزش دهان و بطور خاص بر روی زبان
  • خشکی، قرمزی و سفتی زبان
  • ایجاد مشکل در صحبت کردن، مزه کردن، جویدن و بلعیدن غذا
  • گرفتگی، خشکی مسیر بینی، زخم شدن گلو
  • ایجاد مشکل در تنفس

مسائل مربوط به خشکی دهان

ما نیاز به ترشح بزاق کافی در دهان خود برای شستن مواد غذایی باقیمانده و کاهش پلاک دهان داریم که در صورت نبودن بزاق کافی می­توانند باعث ایجاد پوسیدگی جدی در دندان و ابتلای فرد به بیماری­های لثه شوند. مطابق پژوهش­های انجام شده توسط بنیاد سرطان دهان، 30% از همه موارد پوسیدگی دندان در افراد بزرگسال در نتیجه خشکی دهان ایجاد می­شوند.

اگر خشکی دهان بدون درمان خاص به حال خود رها شود، سایر مشکلات سلامتی نیز می­توانند برای فرد ایجاد شوند. برخی مشکلات رایج مربوط به خشکی دهان عبارتند از:

  • ایجاد مشکل در صحبت کردن
  • ایجاد مشکل در جویدن غذا
  • ایجاد عفونت­های قارچی در دهان
  • گرفتگی صدا
  • ایجاد جراحت در گلو
  • ایجاد مشکل در عمل بلع غذا
  • احساس سوختگی در دهان
  • ایجاد خشکی بینی
  • ایجاد مشکل در استفاده از دندان مصنوعی
  • بیش از 500 مورد از داروها می­توانند باعث ایجاد خشکی دهان به عنوان عوارض جانبی مصرف شوند. بنابراین با متخصص دهان یا پزشک خود در این رابطه صحبت کنید.
  • سندروم شوگرن که در نتیجه آن خشکی دهان همراه با خشکی چشم­ها ایجاد می­شود.
  • بیماری دیابت که در نتیجه کنترل ضعیف سطح قند خون می­تواند با خشکی دهان ارتباط داشته باشد.
  • بیماری ایدز
  • افسردگی
  • فشار خون بالای کنترل نشده
  • بیماری آلزایمر
  • بیماری آدیسون
  • التهاب شدید کبد به خاطر مصرف الکل
  • کم شدن آب بدن و عفونت غدد بزاقی

درمان خشکی دهان

درمان

خوشبختانه روش­های زیادی وجود دارند که از طریق آنها می­توان خشکی دهان را درمان کرده و سلامت دندان فرد را صرف نظر از سن و سال وی بهبود بخشید. دندان­پزشک یا پزشک شما می­تواند درباره درمان هایی که می­توانند بطور موثر به افزایش تولید بزاق کمک کنند، توضیح دهد و شما می­توانید با ملاقات منظم با دندان­پزشک خود هر گونه مشکلات احتمالی دهان را به موقع شناسایی و درمان کنید. علاوه بر این کارهایی نیز وجود دارند که شما می­توانید در خانه برای بهبود عملکرد ترشح بزاق در دهان خود از آنها استفاده کنید. برخی از این روش­ها شامل موارد زیر هستند:

  • جویدن آدامس بدون شکر یا مکیدن نعناع بدون شکر. انجام این کار می­تواند به عمل ترشح بزاق و جلوگیری از خشکی دهان کمک کند. همچنین از مواد غذایی استفاده کنید که حاوی زایلیتول هستند. این ماده در حقیقت یک ماده جانشین شکر است که می­تواند از پوسیدگی دندان جلوگیری کند.
  • مسواک زدن و نخ دندان کشیدن به صورت روزانه. نگهداری مناسب از سلامت دهان می­تواند از ایجاد پلاک در دهان جلوگیری کند. در عمل پلاک می­تواند یک لایه ضخیم از باکتری را بر روی دندان ایجاد کند که باعث افزایش احتمال پوسیدگی دندان و نیز ابتلا به بیماری­های لثه می­شود. برای مسواک زدن از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده کنید تا به این ترتیب بتوانید دندان­های قوی­تری داشته باشید.
  • آب زیاد بنوشید. آشامیدن زیاد آب می­تواند باعث افزایش ترشح بزاق در دهان و کمک به حفظ سلامت عمومی بدن شود. مطمئن شوید پس از غذا آب نوشیده و به این ترتیب سعی کنید از چسبیدن غذا به دندان خود جلوگیری کنید.
  • با دکتر یا داروساز خود صحبت کنید. درباره مسئله خشکی دهان خود با دکتر یا داروساز صحبت کنید و از نظر وی برای جایگزینی داروهای مورد استفاده خود با دارو­هایی که منجر به خشکی دهان نمی­شوند، بهره گیرید. پزشک یا داروساز همچنین می­توانند به شما محصولاتی را معرفی کنند که با مصرف آنها محیط دهان مرطوب و نمناک باقی می­ماند.

برای افراد مسن­ تر، درمان خشکی دهان بطور خاص از اهمیت بیشتری برخوردار است. در عمل درمان نشدن این مشکل در افراد بزرگسال می­تواند مشکلات جدی همچون مشکلات جویدن، بلعیدن، و یا مشکل در استفاده از دندان­های مصنوعی را به همراه داشته باشد. اگر شما یک فرد مسن هستید که با مشکلات خشکی دهان روبرو هستید، بلافاصله با دندان­پزشک یا پزشک خود تماس گرفته و راهکارهای مناسب برای درمان مشکل را از آنها دریافت کنید.